Złożeniem meldunku Zastępcy Dowódcy Garnizonu Gdynia – komandorowi Piotrowi Smela przez dowódcę Kompanii Honorowej Marynarki Wojennej RP oraz przywitaniem i przemówieniem Wójt Gminy Kosakowo Euniki Niemc rozpoczęła się XXII Uroczystość Odsłonięcia Gwiazd w Ogólnopolskiej Alei Zasłużonych Ludzi Morza im. Marszałka J. Piłsudskiego w Rewie (14 czerwca 2026 r.). To miejsce wyjątkowe, bowiem czci pamięć o wszystkich tych, którzy dla polskiego morza żyli i którzy swoją pracą oraz poświęceniem przyczynili się do powstania oraz rozwoju polskiej floty. Aleja łączy ludzi różnych profesji – od admirałów i stoczniowców, przez badaczy Bałtyku i kaszubskich rybaków, aż po wybitnych marynistów i samotnych żeglarzy.

Tegoroczna uroczystość była unikatowa, bowiem oprócz nadania gwiazd Zasłużonym Ludziom Morza, uczczono pamięć  gen. Mariusza Zaruskiego w 25. Rocznicę Morskiego Pogrzebu Prochów z Miejsca Kaźni Generała Zaruskiego w postaci wręczenia pamiątkowych medali oraz odznaczeń. Z rąk prezesa Zarządu Krajowego Związku Piłsudczyków RP gen. zw. St. Władysława Śliwy wspólnie z Wójt wręczona została Szabla Generała Mariusza Zaruskiego profesorowi Danielowi Dudzie – współzałożycielowi Alei Zasłużeni Ludzie Morza, który to następnie uhonorował Wójt Eunikę Niemc medalem „Ku Pamięci w 25. Rocznicę  Morskiego Pochówku Prochów Miejsca Kaźni Generała Marusza Zaruskiego”.

– Dwudziesta piąta rocznica morskiego pochówku prochów generała Mariusza Zaruskiego stanowi dla naszej wspólnoty samorządowej moment o doniosłym znaczeniu historycznym i ceremonialnym. Postać generała, jako wzorzec niezłomnej służby publicznej i patriotycznej, obliguje nas do permanentnego pielęgnowania pamięci o jego wielopoziomowej działalności na rzecz polskiej państwowości. Dzisiejsze akty nadania odznaczeń oraz wręczenie pamiątkowej szabli stanowią formalny wyraz uznania dla osób i instytucji, które z najwyższą starannością i instytucjonalną ciągłością chronią to dziedzictwo przed zapomnieniem – zaznaczyła Wójt Gminy Kosakowo Eunika Niemc.

Tego dnia nie zabrakło również odznaczeń dla Yacht Club Rewa, który od wielu lat kultywuje pamięć o Generale. Pamiątkowy medal został przekazany na ręce sołtys Rewy p. Magdaleny Litwin. Uroczystość  była także okazją do wręczenia najnowszej, wydanej w 2026 r., książki autorstwa prof. Daniela Dudy pt. „Mariusz Zaruski – droga życia. Góry i morze – to mój dom”. Z rąk autora publikacja została podarowana instytucjom oraz osobom związanym z Gminą Kosakowo oraz Aleją Zasłużonych Ludzi Morza im. Marszałka Józefa Piłsudskiego.

Książkę otrzymała Wójt Gminy Kosakowo Eunika Niemc, a także Dyrektor Kosakowskiego Centrum Kultury Tomasz Świercz, Dyrektor Biblioteki Publicznej w Kosakowie Anna Paturej, Yacht Club Rewa na ręce p. sołtys Magdaleny Litwin, pan Michał Przysiecki – inicjator i współorganizator Regat im. Mariusza Zaruskiego, pani Romualda Białkowska – Budownicza Polski Morskiej, prawnuczka Jakuba Myślisza, który został uhonorowany tytułem Zasłużonego Człowieka Morza w 2015 r., oraz pan Andrzej Jaśniewski – pułkownik Związku Piłsudczyków RP.

Tytuł Zasłużonego Człowieka Morza w 2026 r. otrzymali:

  • Karol Walerian Korytowski,
  • Dyrektor Departamentu Morskiego Ministerstwa Handlu i Przemysłu Leonard Możdzeński,
  • ż.w. Leszek Wiktorowicz.

– Uhonorowanie tegorocznych osób wyróżnionych poprzez odsłonięcie ich pamiątkowych gwiazd w Ogólnopolskiej Alei Zasłużonych Ludzi Morza stanowi usankcjonowanie ich wybitnego i wieloletniego wkładu w rozwój polskiej floty oraz gospodarki morskiej. Dokonania zarówno kadm. Korytowskiego, dyrektora Możdzeńskiego, jak i kpt. ż.w. Wiktorowicza wpisują się w najwyższe standardy profesjonalizmu oraz poświęcenia dla dobra wspólnego Rzeczypospolitej. Trwałe uwiecznienie tych biografii w przestrzeni publicznej Rewy ma na celu nie tylko złożenie zasłużonego hołdu, ale także wyznaczenie jednoznacznych punktów odniesienia dla przyszłych pokoleń kadr morskich – podkreśliła Wójt Gminy Kosakowo Eunika Niemc.

Nadanie tytułów Zasłużony Człowiek Morza w 2026 r. było też okazją na wręczenie symbolicznych odznaczeń od Wójt Gminy Kosakowo Euniki Niemc członkom Kapituły Zasłużeni Ludzie Morza w podziękowaniu za trud i pracę poświęconą na rzecz Alei.

Na zakończenie tradycyjnie złożone zostały wiązanki kwiatów pod Krzyżem Morskim. Złożyli je: Wójt Gminy Kosakowo Eunika Niemc wraz z Zastępcą Wójta Maciejem Karolczykiem, delegacja Marynarki Wojennej RP na czele z Zastępcą Dowódcy Garnizonu Gdynia komandorem Piotrem Smelą oraz Rektorem-Komendantem AMW kontradmirałem prof. Tomaszem Szubrychtem w towarzystwie I Wicewojewody Pomorskiego Emila Rojka. W imieniu Uniwersytetu Morskiego w Gdyni delegacja na czele z Dyrektorem Działu Armatorskiego i Praktyk Morskich kpt. ż.w. Dariuszem Jellonnkiem. W imieniu Starosty Puckiego Jarosława Białka kwiaty złożył Radny Powiatowy Adam Śliwiński. Wiązanki złożyli także Przewodniczący Rady Gminy Kosakowo Sławomir Konarski oraz sołtysi Magdalena Litwin (Rewa) oraz Andrzej Śliwiński (Kosakowo), Związek Piłsudczyków RP na czele z Prezesem Związku Krajowego gen. zw. St. Władysławem Śliwą, delegacja Stowarzyszenia Kombatantów i Weteranów Misji Pokojowych ONZ na czele z płk. Mirosławem Kuszczakiem, Stowarzyszenie Grupy Rekonstrukcji Historycznej MW II RP z Pucka komandor Eugeniusz Podolak, kmdr por. Krzysztof Choroś oraz kmdr por. Roman Mazurowski. Instytucje kultury Gminy Kosakowo reprezentowali Dyrektor Biblioteki Publicznej Gminy Kosakowo Anna Paturej oraz Dyrektor Kosakowskiego Centrum Kultury Tomasz Świercz. Wśród oddających hołd były również delegacje ZKP o. Dębogórze/Kosakowo na czele z Prezes Aleksandrą Pająk oraz Kaszubski Regionalny Chór „Morzanie”, Dyrektor Przedsiębiorstwa Usług Komunalnych PEKO Julia Nowak oraz delegacja Pomorskiej Komisji Krajoznawczej PTTK na czele z przewodniczącym Dariuszem Dębskim. Tradycyjnie pamięć Ludzi Morza uczciły gminne placówki oświatowe: SP w Kosakowie reprezentowana przez Dyrektor Monikę Pawlicką wraz z uczniami, ZSP w Pogórzu reprezentowana przez Romanę Baczyńską wraz z uczniami oraz w imieniu ZSP w Dębogórzu Wicedyrektor Renata Korybut-Orłowska.

Kadm. Karol Walerian Franciszek Korytowski (28.01.1892 r. – 11.10.1966 r.), ps. ,,Karol Mora”

Po ukończeniu nauki w Szkole Kadetów Morskich tuż przed wybuchem I wojny światowej awansowany na stopień podporucznika, już jako oficer podjął dalszą naukę w Szkole Torpedowej. W czasie działań wojennych służył na torpedowcach, jednak ostatnim jego przydziałem w marynarce wojennej austro-węgierskiej był pancernik Prinze Eugen. Austro-węgierską marynarkę wojenną opuścił w stopniu kapitana i wstąpił do Armii Polskiej we Włoszech. W 1919 r. powrócił do Polski, gdzie rozpoczął służbę na Wydziale Organizacyjnym Sekcji Marynarki Ministerstwa Spraw Wojskowych. W czasie wojny polsko-rosyjskiej był szefem Sztabu odcinka Zegrze. Od grudnia 1920 r. do października 1921 r. był dowódcą kanonierki ORP Piłsudski. Następnie wyznaczony został na stanowisko komendanta Szkoły Specjalistów Morskich w Świeciu. Kolejnym stanowiskiem, jakie piastował, był Szef Sztabu Dowództwa Floty. Od 1925 roku przez osiem lat był Komendantem Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej (SPMW) w Toruniu, równocześnie pełnił stanowisko redaktora miesięcznika „Przegląd Morski”. Od 1936 roku był prezesem Okręgu Wojskowych Klubów Strzeleckich oraz wiceprezesem Zarządu Głównego Ligi Morskiej i Kolonialnej.

Współautor „Sześcioletniego programu rozbudowy floty”. Podczas kampanii wrześniowej ewakuował się wraz z Kierownictwem Marynarki Wojennej (KMW) do Pińska, a następnie przekroczył granicę rumuńską wraz z szefem KMW. W październiku 1939 r. przedostał się do Paryża i został zastępcą szefa KMW. Pozostał na tym stanowisku również po ewakuacji do Wielkiej Brytanii. W maju 1945 roku został awansowany do stopnia kontradmirała. Po uwolnieniu z niewoli niemieckiej kontradmirała Józefa Unruga i jego przyjeździe do Londynu został zastępcą szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej. Po zakończeniu wojny objął stanowisko szefa Sekcji Morskiej Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR). Był również współzałożycielem i prezesem Instytutu Morskiego w Londynie.

Korytowski pod pseudonimem Karol Mora opublikował szereg artykułów w „Przeglądzie Morskim”, ,,Morzu” i w „Polsce Walczącej”. Był wielokrotnie odznaczany i wyróżniany za swą służbę, między innymi: Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Niepodległości, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Komandorią Orderu Sławy (Tunezja), Komandorią Orderu Wazów (Szwecja), został Kawalerem Orderu Legii Honorowej (Francja) i Kawalerem Orderu Imperium Brytyjskiego (Wielka Brytania).

Dyr. dep. Ministerstwa Handlu i Przemysłu  Leonard Możdżeński (6.11.1892 r. – 12.05.1954 r.)

Wybitny urzędnik państwowy, dyrektor Departamentu Morskiego oraz oficer artylerii. Wykształcenie wyższe zdobył na Wydziale Budowy Maszyn Politechniki w Charlottenburgu. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do wojska rosyjskiego i ukończył skrócony kurs artyleryjski w Michajłowskiej Szkole Oficerskiej Artylerii. Następnie skierowano go do specjalnej komisji artyleryjskiej we Francji, gdzie do kwietnia 1918 roku kierował wydziałem lekkiej artylerii polowej, górskiej okopowej oraz przeciwlotniczej. W czerwcu 1919 r. wstąpił do Wojska Polskiego jako podporucznik artylerii, obejmując funkcję zastępcy, a później szefa Wydziału Artylerii Polskiej Misji Wojskowych Zakupów we Francji.

Do kraju i macierzystej jednostki powrócił w 1924 roku, a po przejściu w stan nieczynny awansował na kapitana. W tym samym roku podjął pracę w Zakładach Amunicyjnych „Pocisk” w Warszawie, których dyrektorem został w listopadzie 1927 roku. W październiku 1933 roku objął stanowisko Dyrektora Departamentu Morskiego Ministerstwa Przemysłu i Handlu, stając się kluczową postacią odpowiedzialną za realizację polityki morskiej państwa. Jeszcze w tym samym roku został prezesem Rady Nadzorczej Polskiego Transatlantyckiego Towarzystwa Okrętowego (PTTO S.A.) Linia Gdynia Ameryka oraz przewodniczącym Komitetu Nadzoru budowy dwóch transatlantyków w stoczni Monfalcone. Jako dyrektor departamentu odpowiadał za globalne przygotowanie, logistykę polityczno-gospodarczą oraz bezpieczeństwo wokółziemskiego rejsu państwowego statku „Dar Pomorza” w latach 1934–1935, osobiście żegnając załogę przed wypłynięciem. Był także rzeczywistym członkiem i wysokim działaczem Ligi Morskiej i Kolonialnej, wchodząc w 1939 roku do jej Rady Głównej i Prezydium.

Pod koniec dwudziestolecia międzywojennego, współpracując z kmdr. Czesławem Petelenzem, koordynował plany przygotowania wojennej Morskiej Floty Operacyjnej i infrastruktury portowej. Działania te zwieńczył sukces, gdyż po wybuchu wojny niemal cała polska flota handlowa zdołała ewakuować się na Zachód. W czerwcu 1939 roku przeprowadził ostatnią inspekcję inwestycji w Gdańsku. 5 września 1939 roku ewakuował się z Warszawy wraz z urzędnikami ministerstwa, zabezpieczając i wywożąc z kraju sztandar gdyńskiej Szkoły Morskiej. Przez Rumunię i Włochy dotarł w październiku do Francji, gdzie podjął pracę w Ministerstwie Skarbu Przemysłu i Handlu rządu RP w Paryżu. Podczas upadku Francji osobiście dopilnował ewakuacji polskich arrasów i skarbu wawelskiego na statku s.s. „Chorzów” do Anglii. W czasie wojny, najpierw we Francji, a potem w Wielkiej Brytanii, kierował referatem Spraw Morskich w resorcie przemysłu. Przez cały okres konfliktu sprawował opiekę nad „Darem Pomorza” w Sztokholmie i współdecydował o ewakuacji jego załogi. Rozumiejąc wagę kształcenia kadr, zainicjował w grudniu 1939 roku skrócone kursy oficerskie dla uczniów Szkoły Morskiej. Wspólnie z kpt. ż.w. Konstantym Kowalskim opracował modyfikację przepisów o kwalifikacjach oficerów, co umożliwiło sprawne zasilenie wojennej marynarki handlowej. Według jego relacji, przedwojenne zarządzenia sprawiły, że polskie statki handlowe były najlepiej uzbrojonymi jednostkami alianckimi.

Po wojnie nie powrócił do kraju, pozostał w Wielkiej Brytanii, gdzie kierował Komitetem Finansowym dla Spraw Polskich. Był współzałożycielem powołanej w lipcu 1953 roku Rady Morskiej w Londynie, mającej na celu koordynację polskich organizacji morskich na emigracji. Do końca życia działał społecznie w Związku Oficerów PMH, pisał artykuły do „Okólnika” oraz wygłaszał odczyty w Instytucie im. Gen. Sikorskiego. Przed śmiercią ukończył szczegółowe i obiektywne dzieło podsumowujące dorobek polskiej floty od odzyskania niepodległości do momentu jej przekazania władzom komunistycznym.

Kpt.ż.w. Leszek Wiktorowicz (18.06.1937 r. – 24.06.2010 r.)

Urodził się 18 czerwca 1937 roku. Był wybitnym żeglarzem, wychowawcą wielu pokoleń polskich marynarzy, a także prezesem Sail Training Association Poland, wiceprezesem Stowarzyszenia Kapitanów Żeglugi Wielkiej w Gdyni oraz wiceprzewodniczącym Towarzystwa Przyjaciół „Daru Pomorza”. Za swoje zasługi został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, złotym, srebrnym i brązowym Krzyżem Zasługi, Medalem Komisji Edukacji Narodowej oraz wyróżnieniem Zasłużonym Ziemi Gdańskiej.

Swoją edukację morską zrealizował jako absolwent Państwowej Szkoły Morskiej. Karierę zawodową rozpoczął na „Darze Pomorza”, na którym pływał początkowo jako kandydat i instruktor, a po ukończeniu szkoły podjął tam służbę oficerską. Brał udział we wszystkich kampaniach szkoleniowych tej jednostki do 1970 roku, awansując do stopnia I oficera. Równolegle pracował na statkach handlowych Polskiej Żeglugi Morskiej, a w 1978 roku po raz pierwszy objął dowództwo na tankowcu „Siarkopol”. W 1981 roku powierzono mu nadzór nad budową „Daru Młodzieży”, gdzie odpowiadał m.in. za omasztowanie, otaklowanie, ożaglowanie i wyposażenie nawigacyjne, a w jego dziewiczym rejsie pełnił funkcję kierownika naukowego.

Po kilku latach został komendantem „Daru Młodzieży” i stanowisko to, z przerwami, piastował przez 25 lat. W latach 1987–1988 dowodził statkiem podczas dziewięciomiesięcznej wyprawy dookoła świata, prowadząc go wokół przylądków Dobrej Nadziei, Leeuwin oraz Horn. Zapisał się w historii spektakularnym manewrem przejścia pod pełnymi żaglami pod mostem u wejścia do Sydney. Pod jego dowództwem „Dar Młodzieży” odnosił sukcesy w regatach The Tall Ships’ Races, wygrywając m.in. w 2000 roku na trasie Southampton-Kadyks, gdzie jednostka zajęła pierwsze miejsce w klasie A oraz w klasyfikacji generalnej. Ponadto przez wiele lat przewodniczył Bractwu Kaphornowców, zrzeszającemu ponad pół tysiąca żeglarzy.

Kapitan Leszek Wiktorowicz zmarł w 2010 roku i został pochowany na cmentarzu witomińskim w Gdyni. W 2011 roku, w celu upamiętnienia jego dokonań żeglarskich oraz zasług w edukacji morskiej, miasto Gdynia, Bractwo Kaphornowców, Press Club Polska oraz spadkobiercy kapitana ustanowili Nagrodę im. Leszka Wiktorowicza. W tym samym roku na nabrzeżu w Gdyni odsłonięto poświęconą mu tablicę pamiątkową. Pamięć o kapitanie trwa również w innych miejscach kraju. Od 2023 roku jego imię nosi Szkoła Podstawowa w Boreczku, a w lutym 2024 roku nadano mu pośmiertnie tytuł Honorowego Obywatela Miasta Sędziszów Małopolski.

Galeria zdjęć (fot. Natalia Sochańska)